Jongeren leven niet online óf offline. In de praktijk vormen beide werelden één geheel. Tijdens de kennismiddag van het programma Preventie met Gezag (onderdeel van Samen Lelystad Oost), stond deze hybride leefwereld centraal. Criminoloog Joran de Jong gaf een inhoudelijke lezing over straatoriëntatie, online conflicten en de rol van sociale media. Eén vraag stond daarbij centraal: wat vraagt deze werkelijkheid van professionals die werken aan preventie en veiligheid?

De kennismiddag vond plaats op maandagmiddag 26 januari in restaurant Aan ut water. Professionals die onderdeel uitmaken van het Preventie met Gezag netwerk, kwamen hier samen om kennis en ervaringen te delen en direct te vertalen naar de praktijk.

Eén werkelijkheid

Volgens Joran maken jongeren geen onderscheid tussen online en offline. Hun leefwereld is hybride: conflicten, status, vriendschappen en criminaliteit spelen zich tegelijk af op straat én op sociale media. Waar volwassenen vaak spreken over ‘de online wereld’, ervaren jongeren dit simpelweg als één geheel. Dat vraagt om een andere manier van kijken. Interventies die zich alleen richten op online gedrag, of juist alleen op wat zichtbaar is op straat, sluiten niet goed aan bij hoe jongeren hun leven ervaren. Voor professionals betekent dit dat ook hun handelen rekening moet houden met beide kanten.

Opgroeien en uitproberen

Joran benadrukte dat straatoriëntatie geen vast gegeven is. De mate waarmee een jongere zich hiermee bezig houdt, kan per jongeren én per moment verschillen. Veel komen in aanraking met elementen uit de straatwereld, zoals muziek, kleding of straattaal, zonder dat dit direct zorgelijk is. Dat hoort vaak bij opgroeien, uitproberen en erbij willen horen. Slechts een kleine groep jongeren schuift verder op die schaal en beweegt meer toe naar de criminele wereld die hiermee samenhangt. Hier gaat de straatwereld een steeds grotere rol spelen in het dagelijks leven en wordt deze wereld uiteindelijk hun belangrijkste sociale omgeving. Juist op dat punt nemen de risico’s toe. Die nuance is belangrijk. Stoer gedrag of straattaal betekent niet automatisch dat een jongere een veiligheidsrisico vormt. Zorgen ontstaan vooral wanneer jongeren weinig andere perspectieven hebben, het gedrag in toenemende mate gericht is op de straatwereld en wanneer meerdere risicofactoren samenkomen.

Reputatie, status en geweld

Binnen de straatwereld speelt reputatie een centrale rol. Geweld, of de bereidheid om geweld te gebruiken, maakt daar vaak onderdeel van uit. Hierbij is het belangrijk voor jongeren dat ze stoer of gewelddadig gedrag uitstralen. Sociale media versterken dit: jongeren kunnen bewust sturen hoe zij gezien willen worden en zoeken online bevestiging van hun imago. Tegelijkertijd waarschuwde Joran voor overschatting. Het grootste deel van de jongeren draagt geen wapen en pleegt geen ernstig geweld. Beelden op sociale media en in nieuwsberichten kunnen het gevoel van onveiligheid vergroten, terwijl het in de praktijk om een relatief kleine groep gaat.

Dader én slachtoffer

Platforms als Snapchat en Telegram zijn voor jongeren een communicatiekanaal, marktplaats en ontmoetingsplek tegelijk. Drugsverkoop, online fraude en het zoeken naar ‘klusjes’ verlopen via deze kanalen. Criminaliteit wordt soms benaderd als menukaart. Op social media kunnen jongeren aanbiedingen van criminele opdrachten zien op zo’n kaart, waarna ze kiezen wat ze uitvoeren. Ze zien wat het oplevert, wat het risico is en hoe zichtbaar ze zijn. Joran gaf aan dat jongeren hierbij niet alleen worden benaderd, maar zich ook zelf aanbieden. In die dynamiek zijn zij regelmatig tegelijk dader én slachtoffer, bijvoorbeeld bij criminele uitbuiting. Deze inzichten hebben directe gevolgen voor de praktijk. Online werken vraagt geen andere rol dan offline werken. Tegelijkertijd vraagt online contact om extra alertheid. Communicatie kan sneller escaleren, is nooit volledig privé en kan blijvend worden vastgelegd. Kennis van straatcultuur en jeugdcultuur is daarom belangrijk. Niet om alles te volgen, maar om de juiste vragen te stellen en signalen goed te kunnen plaatsen.

Weloverwogen keuzes

Tijdens het tweede deel van de middag vertaalden de professionals deze inzichten naar de praktijk. In groepen, onderverdeeld in gemeente, onderwijs, jongerenwerk, handhaving, (jeugd)reclassering en ambulante begeleiding, gingen zij aan de slag met casuïstiek. Met behulp van een routekaart bespraken zij online signalen, context, mogelijke risico’s, betrokken partners en passende acties. Uit de gesprekken bleek hoe belangrijk afstemming is. Niet elke situatie vraagt om directe actie en niet iedere partner hoeft altijd betrokken te worden. Door zorgvuldig te kijken, perspectieven te delen en vertrouwen te hebben in elkaars rol, ontstaan weloverwogen keuzes. Daarbij kwamen ook dilemma’s als privacy, timing, ouderbetrokkenheid en het risico van te snel opschalen aan bod.

Gezamenlijke reflectie

De kennismiddag liet zien dat werken aan preventie van jeugdcriminaliteit in een hybride leefwereld vraagt om gezamenlijke reflectie en voortdurende ontwikkeling. Professionals kregen meer inzicht in elkaars afwegingen en handvatten om signalen in context te plaatsen. De middag benadrukte het belang van blijven leren, samen bespreken en het steeds opnieuw de vraag stellen: wat is hier nu écht nodig?